Euclid: τι αποκαλύπτει ο δακτύλιος του γαλαξία NGC 1291 για τη γέννηση άστρων

Top 5 This Week

Related Posts

Με μια ματιά

  • Το Euclid κατέγραψε τον NGC 1291, έναν γαλαξία με εξωτερικό δακτύλιο, περίπου 33 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά.
  • Η παρατήρηση δημοσιοποιήθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2026, μαζί με το σύνολο δεδομένων DR1-Foundation.
  • Στην εικόνα διακρίνονται το φωτεινό κέντρο, ο αμυδρός δίσκος και γαλαζωπά σημεία που συνδέονται με τον σχηματισμό άστρων.
  • Παλιότερες υπέρυθρες παρατηρήσεις του Spitzer δείχνουν πού συγκεντρώνεται η σκόνη που θερμαίνουν τα νεαρά άστρα.

Στην κοντινή εικόνα του NGC 1291 που δημοσιοποίησε η αποστολή Euclid, το μάτι πέφτει πρώτα στο λαμπρό κέντρο. Όποιος όμως θέλει να βρει πού ο γαλαξίας εξακολουθεί να δημιουργεί άστρα, έχει λόγο να κοιτάξει πιο έξω, προς τον δακτύλιο. Εκεί βρίσκεται και το ενδιαφέρον μιας σύγκρισης που μπορεί να κάνει ο ίδιος ο αναγνώστης: να ανοίξει τη λήψη του Νοεμβρίου δίπλα στην υπέρυθρη εικόνα που είχε δώσει στη δημοσιότητα η NASA το 2014. Αναγνωρίζει το ίδιο περίγραμμα, αλλά σε κάθε εικόνα ξεχωρίζει άλλο υλικό.

Ένα μικρό κομμάτι ουρανού με μεγάλο βάθος

Ο NGC 1291 βρίσκεται προς τον αστερισμό του Ηριδανού. Το φως του ταξίδεψε περίπου 33 εκατομμύρια χρόνια μέχρι να φτάσει σε εμάς. Το Euclid χρειάστηκε περίπου 70 λεπτά για να συγκεντρώσει το φως της παρατήρησης. Οι δύο αυτοί χρόνοι περιγράφουν διαφορετικά πράγματα: ο πρώτος αφορά το ταξίδι του φωτός στο Διάστημα, ενώ ο δεύτερος το διάστημα στη διάρκεια του οποίου το τηλεσκόπιο συνέλεγε το σήμα του.

Η κοντινή όψη καλύπτει 0,11 τετραγωνικές μοίρες, περίπου τη μισή επιφάνεια που καταλαμβάνει η πανσέληνος στον ουρανό μας. Ακόμη και σε τόσο περιορισμένο οπτικό πεδίο, γύρω από τον δίσκο διακρίνονται πολλοί άλλοι γαλαξίες. Η φαινομενική γειτνίαση πάνω στην εικόνα δεν συνεπάγεται γειτνίαση στο Διάστημα. Κάποια από τα μικρά κοκκινωπά αντικείμενα του υποβάθρου βρίσκονται πολύ πιο μακριά. Αν ακολουθούσαμε μία γραμμή από το τηλεσκόπιο προς το καθένα, θα κοιτούσαμε σε διαφορετικό βάθος και σε διαφορετική εποχή του Σύμπαντος.

Πώς διαβάζονται τα χρώματα

Για τη δημοσιευμένη σύνθεση συνδυάστηκαν μετρήσεις από τα όργανα VIS και NISP του Euclid. Το πρώτο καταγράφει ορατό φως και το δεύτερο παρατηρεί στο εγγύς υπέρυθρο. Για να αποδοθούν στην ίδια οθόνη, οι επιμέρους μετρήσεις αντιστοιχίζονται σε ορατά χρώματα. Στην περιγραφή της αποστολής, τα μικρά γαλαζωπά σημεία μέσα στον NGC 1291 επισημαίνουν τη συνεχιζόμενη αστρογένεση. Η λεζάντα και ο πίνακας με τα μήκη κύματος είναι επομένως μέρος της πληροφορίας που χρειάζεται κανείς για να ερμηνεύσει τη λήψη.

Στην εικόνα του Spitzer, αντίθετα, το μάτι ακολουθεί εύκολα μια κόκκινη στεφάνη. Στην παλέτα της συγκεκριμένης υπέρυθρης σύνθεσης ξεχωρίζει εκεί η εκπομπή από τη σκόνη που φωτίζουν και θερμαίνουν νεαρά άστρα. Το κόκκινο του δακτυλίου στη λήψη της NASA και το κοκκινωπό χρώμα ενός μακρινού γαλαξία στο υπόβαθρο του Euclid δεν έχουν την ίδια ερμηνεία. Πριν συγκρίνει κανείς χρώματα από δύο τηλεσκόπια, χρειάζεται να ξέρει τι φως κατέγραψε το καθένα και πώς αυτό αποδόθηκε στην τελική εικόνα.

Πώς συγκεντρώνεται το αέριο στην περιφέρεια

Ο γαλαξίας διαθέτει μια κεντρική ράβδο, μια επιμήκη συγκέντρωση άστρων. Η βαρύτητά της επηρεάζει τις τροχιές του υλικού στον δίσκο. Στην ερμηνεία που παρουσιάζει το Εργαστήριο Αεριώθησης της NASA, ο εξωτερικός δακτύλιος αντιστοιχεί σε περιοχή συντονισμού όπου μπορεί να συγκεντρωθεί αέριο. Εκεί υπάρχει πρώτη ύλη για νέα άστρα, ενώ στην κεντρική περιοχή κυριαρχεί παλαιότερος αστρικός πληθυσμός. Γι’ αυτό η φωτεινότερη περιοχή σε μία λήψη δεν είναι αναγκαστικά εκείνη όπου σχηματίζονται τώρα τα περισσότερα άστρα.

Η απόσταση των δώδεκα ετών ανάμεσα στις δύο δημοσιεύσεις είναι μικρή σε σχέση με τους χρόνους εξέλιξης ενός γαλαξία. Η διαφορά που αντιλαμβάνεται ο παρατηρητής όταν περνά από τη μία εικόνα στην άλλη εξηγείται κυρίως από την επιλογή των μηκών κύματος. Το περίγραμμα του δακτυλίου προσφέρει ένα σταθερό σημείο αναφοράς: μπορεί κανείς να διαλέξει ένα τμήμα του και να εξετάσει πώς η ίδια θέση ξεχωρίζει από το κέντρο και από τον γύρω δίσκο σε κάθε παρατήρηση.

Γιατί έχει σημασία

Ο NGC 1291 δείχνει γιατί οι αστρονόμοι επιστρέφουν σε έναν ήδη γνωστό στόχο με διαφορετικά όργανα. Στην ίδια περιοχή μπορούν να αναζητήσουν το φως των νεαρών άστρων και, χωριστά, την εκπομπή της σκόνης που τα περιβάλλει. Όταν οι ενδείξεις συμπίπτουν στον δακτύλιο, αποκτούν πληρέστερη εικόνα για το πού συνεχίζεται η γέννηση άστρων μέσα σε έναν παλιό γαλαξία.

Πηγές