Η COP31 περνά από τις γενικές προειδοποιήσεις σε έναν αριθμητικό λογαριασμό για το κλίμα. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε στις 13 Νοεμβρίου, από την Αττάλεια της Τουρκίας, ότι οι παγκόσμιες εκπομπές πρέπει να μειώνονται περίπου 6% κάθε χρόνο τα επόμενα χρόνια. Η εκτίμηση αφορά την προσπάθεια να περιοριστεί η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C και να επιστρέψει η θερμοκρασία κάτω από αυτό όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Ένα δύσκολο περιθώριο ελιγμών
Η τοποθέτηση του Γκουτέρες δεν αποτελεί νέα διεθνή συμφωνία ούτε ανακοινώνει δεσμευτικούς εθνικούς στόχους. Είναι, όμως, μια σαφής αποτύπωση της κλίμακας που απαιτείται, σύμφωνα με την επιστημονική και πολιτική συζήτηση στην COP31. Ο ίδιος μίλησε για «άμεσες και δραστικές» περικοπές, υπογραμμίζοντας ότι οι σημερινές πολιτικές δεν κινούνται με την ταχύτητα που χρειάζεται.
Στην ομιλία του στη σύνοδο των ηγετών, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ σημείωσε ότι τα υφιστάμενα εθνικά σχέδια δράσης, ακόμη και αν συνυπολογιστούν οι υπό όρους δεσμεύσεις, αποδίδουν το πολύ περίπου το ένα τρίτο της ετήσιας μείωσης που απαιτείται. Το χάσμα αυτό είναι το βασικό πολιτικό πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι διαπραγματεύσεις στην Αττάλεια.
Τι σημαίνει το 6%
Το ποσοστό δεν μεταφράζεται σε μία ομοιόμορφη εντολή για κάθε χώρα. Οι οικονομίες διαφέρουν ως προς το ενεργειακό τους μείγμα, το επίπεδο ανάπτυξης, τις ιστορικές εκπομπές και την ικανότητά τους να χρηματοδοτήσουν την αλλαγή. Η αναφορά λειτουργεί ως παγκόσμιος ρυθμός: δείχνει πόσο γρήγορα πρέπει να μειώνεται συνολικά το αποτύπωμα άνθρακα, ώστε η καθυστέρηση να μην παγιωθεί σε υψηλότερη και δυσκολότερα αναστρέψιμη θέρμανση. Παράλληλα, προσφέρει ένα μέτρο σύγκρισης για τις νέες εθνικές δεσμεύσεις και τις επενδύσεις που θα ανακοινωθούν σε ολόκληρο τον κόσμο.
Στην πράξη, η συζήτηση αφορά την ταχύτερη ανάπτυξη καθαρής ηλεκτροπαραγωγής, τη μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, την εξοικονόμηση ενέργειας και τον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου. Ο Γκουτέρες συνδέει την επίτευξη αυτών των στόχων με περισσότερη διεθνή συνεργασία και χρηματοδότηση, καθώς οι χώρες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους περιορισμούς δεν μπορούν να κάνουν την ίδια μετάβαση χωρίς πρόσβαση σε κεφάλαια και τεχνολογία.
Η COP31 μπροστά στην εφαρμογή
Η φετινή διάσκεψη στην Αττάλεια διεξάγεται σε ένα περιβάλλον όπου οι κυβερνήσεις πρέπει να μετατρέψουν τις μακροπρόθεσμες υποσχέσεις σε μέτρα μετρήσιμα μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια. Ο τόνος του ΟΗΕ είναι επείγων, αλλά η εφαρμογή θα κριθεί από τις εθνικές αποφάσεις: επενδύσεις σε δίκτυα και καθαρή ενέργεια, αλλαγές στις μεταφορές και στη βιομηχανία, καθώς και πολιτικές προστασίας των κοινωνιών που πλήττονται περισσότερο από τις ακραίες συνθήκες.
Η χρηματοδότηση παραμένει κρίσιμο σημείο των συνομιλιών. Η μετάβαση δεν αφορά μόνο την εγκατάσταση νέων μονάδων καθαρής ενέργειας, αλλά και την αναβάθμιση δικτύων, την προσαρμογή πόλεων και την προστασία εργαζομένων και ευάλωτων περιοχών. Χωρίς προβλέψιμους πόρους, οι δεσμεύσεις κινδυνεύουν να μείνουν σε επίπεδο ανακοινώσεων, ενώ οι επιπτώσεις της θέρμανσης συνεχίζουν να αυξάνουν το κόστος για κοινωνίες και οικονομίες.
Η πρόκληση είναι διπλή για τις κυβερνήσεις και τις κοινωνίες. Από τη μία, οι μειώσεις πρέπει να είναι αρκετά γρήγορες ώστε να περιοριστεί η συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Από την άλλη, πρέπει να σχεδιαστούν με τρόπο που να διατηρεί την ενεργειακή ασφάλεια και να περιορίζει τις κοινωνικές ανισότητες. Η COP31 καλείται έτσι να γεφυρώσει τον επιστημονικό επείγοντα χαρακτήρα με πολιτικές που μπορούν να εφαρμοστούν και να χρηματοδοτηθούν.
