Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εισέρχονται σε μια περίοδο ταχύτερης επέκτασης, καθώς η ενεργειακή ασφάλεια και η ανάγκη περιορισμού των εκπομπών συναντώνται με την πτώση του κόστους των τεχνολογιών. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι σχεδόν 4.800 GW νέας ισχύος από ΑΠΕ θα προστεθούν παγκοσμίως από το 2026 έως το 2031, σύμφωνα με την πρόσφατη ανάλυσή της για την αγορά.
Η ασφάλεια επιταχύνει τις επενδύσεις
Η πρόβλεψη δεν στηρίζεται μόνο στους κλιματικούς στόχους. Η IEA συνδέει την επιτάχυνση με την προσπάθεια κρατών και επιχειρήσεων να μειώσουν την έκθεσή τους σε διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων και σε γεωπολιτικούς κινδύνους. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια προσφέρουν, μετά την εγκατάσταση, παραγωγή χωρίς αγορά καυσίμου, γεγονός που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται η ενεργειακή ασφάλεια.
Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε όλες τις αγορές. Η ταχύτητα ανάπτυξης εξαρτάται από την πρόσβαση σε δίκτυα, τις αδειοδοτήσεις, τη χρηματοδότηση και την ικανότητα των συστημάτων να απορροφούν μεταβλητή παραγωγή. Η IEA επισημαίνει ότι η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος από μόνη της δεν αρκεί για να μεταφραστεί σε ασφαλή και οικονομικά προσιτή ηλεκτροδότηση.
Το δίκτυο γίνεται ο επόμενος περιορισμός
Τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά πάρκα παράγουν ανάλογα με τον ήλιο και τον άνεμο, όχι πάντα όταν η ζήτηση είναι υψηλή. Όταν πολλές μονάδες παράγουν ταυτόχρονα, το δίκτυο μπορεί να μην έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει όλη την ενέργεια. Τότε προκύπτουν περικοπές, δηλαδή περιορισμός της παραγωγής, ή ανάγκη για εξαγωγές και άλλες λύσεις εξισορρόπησης.
Αυτό μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από την απλή εγκατάσταση νέων μονάδων στην αποθήκευση, στις διασυνδέσεις και στη διαχείριση της ζήτησης. Οι μπαταρίες μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια στις ώρες υψηλής παραγωγής και να τη διοχετεύουν αργότερα, ενώ οι ισχυρότερες διασυνδέσεις διευκολύνουν την ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ περιοχών. Παράλληλα, οι ψηφιακές υποδομές επιτρέπουν ακριβέστερη πρόβλεψη και λειτουργία του συστήματος.
Η ελληνική πρόκληση της αποθήκευσης
Για την Ελλάδα, η διεθνής τάση έχει άμεση πρακτική διάσταση. Το ελληνικό σχέδιο δημοσιονομικού προγράμματος για το 2027 αναφέρει ως προτεραιότητα την επεξεργασία αιτήσεων για την προσθήκη συστημάτων αποθήκευσης σε έργα ανανεώσιμων πηγών, με στόχο να περιοριστούν οι περικοπές και να αξιοποιείται μεγαλύτερο μέρος της καθαρής παραγωγής.
Η χώρα διαθέτει υψηλό ηλιακό και αιολικό δυναμικό, αλλά η γεωγραφία της και η μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε ηπειρωτικό και νησιωτικό σύστημα κάνουν τις υποδομές κρίσιμες. Νέα έργα χωρίς παράλληλη ενίσχυση του δικτύου μπορούν να αυξήσουν την εγκατεστημένη ισχύ, όχι όμως κατ’ ανάγκη την ενέργεια που φθάνει τελικά στους καταναλωτές. Η αποθήκευση, οι διασυνδέσεις των νησιών και η καλύτερη πρόβλεψη της ζήτησης αποτελούν επομένως συμπληρωματικές επενδύσεις.
Από τους αριθμούς στην καθημερινότητα
Η πρόβλεψη των 4.800 GW περιγράφει μια παγκόσμια τάση και όχι εγγύηση για κάθε χώρα ή κάθε έργο. Η οικονομική αξία της νέας ισχύος θα κριθεί από το αν οι επενδύσεις συνοδεύονται από κανόνες που μειώνουν τις καθυστερήσεις, διαθέσιμη χρηματοδότηση και δίκτυα με επαρκή χωρητικότητα. Θα κριθεί επίσης από το αν το κόστος των υποδομών κατανέμεται δίκαια και αν οι καταναλωτές βλέπουν σταθερότερες τιμές και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
Η μετάβαση δεν σημαίνει ότι τα συστήματα ηλεκτρισμού εγκαταλείπουν άμεσα όλες τις συμβατικές μονάδες. Σημαίνει ότι αλλάζει η σύνθεση της παραγωγής και αυξάνεται η ανάγκη για ευέλικτους πόρους, αποθήκευση και περιφερειακή συνεργασία. Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα της επόμενης περιόδου δεν είναι μόνο πόσα νέα πάρκα θα αδειοδοτηθούν, αλλά πόση από την παραγόμενη ενέργεια θα μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια.
